Bijziendheid én presbyopie tegelijk: hoe kies je dan de juiste sterkte?
Herken je dit? Je kijkt door je bril en de verte is scherp, maar zodra je je telefoon of een menukaart pakt, moet je je bril afzetten om iets te kunnen lezen.
Of andersom: je leest makkelijk, maar verder kijken is wazig. Dit is een klassiek probleem dat veel mensen vanaf hun veertigste ontdekken.
Je bent dan niet alleen bijziend, maar krijgt ook te maken met presbyopie, oftewel ouderdomsverziendheid. Het is een combinatie die flink verwarrend kan zijn, maar er is een oplossing. In dit artikel leg ik je precies uit hoe je de juiste sterkte kiest en welke brillenglazen het beste werken voor jouw ogen.
De twee problemen op een rij
Om te begrijpen hoe je dit oplost, moeten we eerst even helder hebben wat er precies gebeurt in je ogen.
Het zijn namelijk twee verschillende mechanismen die elkaar in de weg zitten. Bijziendheid (myopie) betekent dat je dichtbij scherp ziet, maar veraf wazig. Dit komt doordat je oogbol iets te lang is of je lens te sterk breekt.
Waarom je veraf niet scherp ziet: bijziendheid
Het licht komt daardoor voor je netvlies tot scherp punt, in plaats van erop. In Nederland heeft ongeveer 25 tot 30 procent van de volwassenen hier last van.
Zonder bril of contactlenzen ziet een bijziend persoon de wereld op afstand als een vage vlek.
Waarom je dichtbij niet scherp ziet: presbyopie
Presbyopie is iets heel anders. Dit is geen afwijking aan de vorm van je oog, maar een slijtageproces van nature. Rond je veertigste verjaardag begint de lens in je oog minder flexibel te worden. Je oogspier kan de lens niet meer zo makkelijk bol trekken om scherp te stellen op een boek of scherm.
Dit overkomt iedereen, of je nu bijziend bent of niet. In Nederland heeft bijna iedereen boven de 65 jaar hier in meer of mindere mate last van. Het is een onomkeerbaar proces, maar gelukkig prima te corrigeren.
De uitdaging: twee correcties in één oog
Als je jong bent, heb je aan een enkele sterkte voor veraf genoeg. Maar zodra presbyopie toeslaat, ontstaat er een conflict.
Je hebt een sterkte nodig voor veraf (de bijziendheid), maar óók een extra sterkte voor dichtbij (de presbyopie).
Je kunt niet zomaar een leesbril op je gewone bril plakken; dat werkt praktisch niet en zorgt voor een vervelend zicht. De oplossing zit ‘m in de keuze voor een bril die beide afstanden bedient. Een opticien meet dit door middel van een refractieonderzoek.
Hierbij bepaalt hij of zij niet alleen je sterkte voor veraf, maar ook de additie (de extra sterkte voor dichtbij). Deze additie is meestal tussen de +1,00 en +3,00 dioptrie, afhankelijk van hoe sterk je presbyopie is.
De drie beste opties voor je bril
Er zijn verschillende manieren om dit op te lossen. De keuze hangt vooral af van je levensstijl en wat je prettig vindt zitten.
1. Progressieve glazen: de naadloze overgang
Hieronder de drie meest voorkomende oplossingen. De meest populaire keuze tegenwoordig is de progressieve bril.
Dit zijn brillenglazen waarin de sterkte geleidelijk overgaat van veraf (bovenin de lens) naar dichtbij (onderin de lens). Er zit geen zichtbare horizontale lijn in de lens, wat het esthetisch aantrekkelijk maakt. Het voordeel is dat je met één bril overal scherp doorheen kunt kijken: van autorijden tot het lezen van een krant.
2. De leesbril naast je gewone bril: de klassieker
Heb je ook last van een cilinderafwijking in combinatie met een leesbril? Het nadeel van progressieve glazen is dat je even moet wennen.
Omdat je door de zijkanten van de lens naar dichtbij kijkt, kunnen bewegingen in je perifere zicht even wazig zijn de eerste weken. De prijs varieert sterk, maar een goed setje progressieve glazen (bijvoorbeeld van merken als Zeiss, Essilor of Nikon) kost al snel tussen de 300 en 600 euro, exclusief het montuur. Voor wie alleen veraf een bril nodig heeft (en dus geen sterkte voor veraf draagt), is de losse leesbril nog steeds een uitkomst. Zodra je de juiste sterkte voor je leesbril hebt bepaald, zet je je gewone bril af als je gaat lezen.
3. Multifocale contactlenzen: voor de actieve drager
Dit is vaak de goedkoopste optie en went erg snel. Echter, als je bijziend bent en een sterkte voor veraf draagt, werkt dit minder makkelijk.
Je zult je bril afzetten om te lezen, want je eigen oog kan dan zonder correctie scherpstellen op dichtbij. Vergeet niet om regelmatig je leesbril sterkte te laten controleren. Dit is handig voor een boek, maar onhandig als je bijvoorbeeld achter je computer zit en tegelijkertijd de klok aan de muur wilt checken.
Voor wie geen bril wil dragen, zijn er tegenwoordig uitstekende contactlenzen. Multifocale contactlenzen werken volgens hetzelfde principe als progressieve brillenglazen: ze hebben zones voor veraf en dichtbij.
Er zijn zachte lenzen en harde lenzen. Veel mensen kiezen voor zachte maandlenzen of daglenzen van merken als Acuvue of Dailies. De prijs ligt vaak tussen de 30 en 60 euro per maand, afhankelijk van het type en de duurzaamheid. Het vergrijp wel enige oefening om de juiste zone te vinden, maar voor sporters en mensen die af willen van een bril is dit een topoplossing.
De keuze bepalen: wat past bij jou?
Hoe weet je nu welke optie de juiste is? Er zijn een aantal factoren die je keuze sturen.
Allereerst de ernst van je bijziendheid. Ben je sterk bijziend (meer dan -4,00 dioptrie), dan is een progressieve bril vaak de beste keuze, omdat je oog dan weinig tot geen eigen accommodatie meer heeft. Daarnaast speelt je levensstijl een rol. Werk je veel achter een computer?
Dan is een speciale computerbril (met een sterkte voor de armlengte) vaak comfortabeler dan een standaard progressieve bril, waarbij je door de onderkant van de lens moet kijken. Ben je een actieve sporter?
Dan zijn contactlenzen of een specifieke sportbril vaak beter. Je persoonlijke voorkeur telt ook.
Sommige mensen wennen nooit aan progressieve glazen en kiezen liever voor een tweede bril. Anderen willen juist één bril voor alles. Er is geen goed of fout, alleen wat voor jou werkt.
Wat kun je zelf doen?
Naast het kiezen van de juiste bril, zijn er een paar dingen die je kunt doen om je ogen te ontlasten. Zorg voor voldoende licht bij het lezen.
Door de veroudering van de lens heeft je oog meer licht nodig om scherp te stellen.
Een goede bureaulamp is essentieel. Neem regelmatig pauze. Kijk je de hele dag naar schermen? Doe dan elke 20 minuten even je ogen dicht of kijk ver weg.
Dit ontspant de oogspieren. En tot slot: ga naar een goede opticien. Laat je ogen professioneel meten, want meten is weten. Een verkeerde sterkte kan hoofdpijn en vermoeidheid veroorzaken.
In Nederland is een oogmeting bij een opticien vaak gratis of kost een klein bedrag, zeker als je een bril aanschaft.
Het is de investering meer dan waard om weer scherp de wereld in te kijken, ongeacht de afstand.