Astigmatisme en leesbril: hoe werkt dat samen?
Je staat in de supermarkt, pakt een verpakking en probeert de kleine lettertjes te lezen.
Je armen worden langer, het etiket komt verder weg, maar het blijft wazig. Herkenbaar? Voor veel mensen is een leesbril de oplossing.
Maar wat nu als je ook last hebt van astigmatisme? Die combinatie kan voor extra hoofdbrekens zorgen. Laten we helder maken hoe deze twee zaken samenwerken en wat je eraan kunt doen.
Wat is astigmatisme eigenlijk?
Om het simpel te zeggen: een normaal oog is perfect rond, zoals een voetbal.
Lichtstralen komen binnen en worden netjes op één punt op je netvlies gebundeld. Een oog met astigmatisme is niet rond, maar meer ovaal, zoals een rugbybal. Hierdoor worden lichtstralen op verschillende punten gebundeld in plaats van op één. Het gevolg? Een wazig of vervormd beeld, zowel veraf als dichtbij.
Astigmatisme komt veel voor. Schattingen wijzen uit dat ongeveer een derde van de bevolking hier in meer of mindere mate last van heeft.
Het is vaak aangeboren, maar kan ook ontstaan door letsel of een oogoperatie.
De ernst wordt gemeten in dioptrieën. Een lichte vorm heeft een waarde van 0,50 tot 1,00 dioptrie, terwijl sterke astigmatisme waarden van 2,00 dioptrie of meer kan hebben. Het is belangrijk om te weten dat astigmatisme niets te maken heeft met de hoeveelheid licht die je oog binnenkomt, maar met de vorm van je hoornvlies.
De leesbril: een speciale bril voor dichtbij
Een leesbril is een hulpmiddel dat specifiek is ontworpen voor het zien op korte afstand. De meeste mensen die een leesbril nodig hebben, hebben last van presbyopie, oftewel ouderdomsverziendheid.
Naarmate we ouder worden, verliest het lens in ons oog elasticiteit. Hierdoor kan het oog zich minder goed scherpstellen op dichtbijgelegen objecten. Een leesbril heeft een positieve sterkte (pluscorrectie).
Dit helpt het oog om de focus weer te verleggen naar de pagina of het scherm.
De sterkte van de leesbril hangt af van je leeftijd en de afstand waarop je leest. Gemiddeld begint de behoefte aan een leesbril rond het 40e levensjaar en neemt de sterkte elke vijf jaar met ongeveer 0,50 dioptrie toe tot ongeveer het 65e jaar.
De combinatie: astigmatisme én leesproblemen
Hier wordt het interessant. Astigmatisme en presbyopie (de behoefte aan een leesbril) zijn twee verschillende dingen, maar ze kunnen elkaar flink in de weg zitten.
Heb je last van astigmatisme, dan is je beeld al vervormd. Tel daar een verminderd vermogen om scherp te stellen bij op, en je snapt dat lezen best vermoeiend kan worden. Veel mensen met astigmatisme dragen normaal gesproken een bril voor veraf. Zodra ze ouder worden en moeite krijgen met lezen, ontstaat er een dilemma: moet je nu twee brillen dragen?
Een voor veraf en een aparte leesbril? Of is er een slimmere oplossing, zoals een leesbril met verschillende sterktes per oog?
De uitdaging is dat een leesbril de correctie voor astigmatisme moet meenemen.
Een standaard leesbril uit de drogist heeft vaak alleen een sferische correctie (sterkte voor veraf of dichtbij) maar geen cilindercorrectie voor astigmatisme. Daardoor kan het beeld bij mensen met astigmatisme in een goedkope leesbril nog steeds scheef of wazig blijven.
Oplossingen: van tweezicht tot progressief
Gelukkig zijn er verschillende brillen die de combinatie van astigmatisme en leesproblemen aanpakken. Hieronder de meest voorkomende opties:
1. De bifocale bril (tweezichtbril)
Dit is de klassieke oplossing. De bril heeft twee delen in één glas.
De bovenkant is voor veraf en bevat de correctie voor het astigmatisme. De onderkant is een apart leesgedeelte met de juiste pluscorrectie voor dichtbij. Tussen deze twee zones zit een duidelijke zichtbare lijn.
2. Progressieve glazen (varifocaal)
Het is een praktische oplossing, maar de overgang kan soms storend zijn als je bijvoorbeeld van je computer naar het raam kijkt. Dit is de meest populaire oplossing voor wie er modern uit wil zien en comfortabel wil zien op alle afstanden. Progressieve glazen hebben geen zichtbare lijnen. Ze bieden een geleidelijke overgang van sterkte: bovenin het glas heb je de correctie voor veraf (met astigmatisme-correctie), in het midden voor de computer en onderin voor lezen.
Het wennen aan progressieve glazen kan even duren, maar ze bieden de meeste vrijheid in het dagelijks leven.
3. Monovisie (met contactlenzen of bril)
Merken als Zeiss, Essilor en Nikon bieden hoogwaardige progressieve glazen die specifiek op maat gemaakt worden voor jouw oogmeting. Bij monovisie wordt één oog gecorrigeerd voor veraf en het andere oog voor dichtbij.
Hoewel dit vaak met contactlenzen wordt gedaan, is het ook mogelijk met een bril. Je hersenen leren om te schakelen tussen de twee ogen. Dit is een optie voor mensen die geen zin hebben in twee brillen, maar het vereist wel aanpassingsvermogen. Niet iedereen went hier even makkelijk aan.
Hoe wordt de juiste correctie bepaald?
Je ogen meten is precisiewerk. Zeker als je astigmatisme hebt en een leesbril nodig hebt, is een professionele oogmeting essentieel.
- Refractie meten: Hierbij wordt bepaald hoe licht in jouw oog gebroken wordt. Dit gebeurt vaak met een phoropter (het grote apparaat met lenzen) of een autorefractor.
- Keratometrie: Deze test meet de kromming van je hoornvlies, cruciaal voor de mate van astigmatisme.
- Topografie: In sommige gevallen wordt een gedetailleerde kaart van het hoornvlies gemaakt om de exacte vorm te bepalen.
Een opticien of optometrist voert verschillende testen uit: Deze metingen zorgen ervoor dat de brilglazen precies op jouw oog zijn afgestemd.
Een standaard leesbril uit de winkel zal bij astigmatisme nooit een perfect beeld geven, omdat de as en de sterkte van de cilinder (het deel dat de ovaalvorm corrigeert) vaak ontbreken.
Prijzen en materiaal
Wat kost zo’n bril? Dat hangt af van de oplossing die je kiest. Een simpele leesbril met cilindercorrectie bij een opticien begint vaak rond de €150,- tot €200,-, inclusief montuur.
Progressieve glazen met een hoogwaardige coating (tegen schittering en voor krasbestendigheid) kunnen duurder zijn, vaak tussen de €300,- en €600,- afhankelijk van het merk en de kwaliteit van de glazen.
Denk aan merken als Ray-Ban of Oakley voor het montuur, maar de echte investering zit in de glazen. Glazen van Essilor of Zeiss zijn vaak iets duurder, maar bieden vaak een breder gezichtsveld en minder vervorming aan de zijkanten, wat bij astigmatisme erg prettig kan zijn.
Verzorging en onderhoud
Een bril met astigmatisme-correctie is gevoeliger voor vingerafdrukken en stof. Een vies glas betekent direct een waziger beeld. Gebruik altijd een microvezeldoekje en een speciale brilspray.
Leg je bril nooit los op tafel met de glazen naar beneden; krassen op het glas kunnen storend zijn, vooral bij lezen.
Daarnaast is het belangrijk om je ogen regelmatig te laten controleren. Astigmatisme kan langzaam veranderen, en je leessterkte neemt toe naarmate je ouder wordt. Een jaarlijkse check bij de opticien zorgt ervoor dat je bril altijd up-to-date is.
Conclusie
Astigmatisme en een leesbril kunnen prima samenwerken, maar het vereist de juiste aanpak.
Een standaard bril uit de winkel is vaak niet voldoende vanwege de complexiteit van de oogvorm. Kies je voor een progressieve bril of een bifocale variant, laat je dan goed adviseren door een professional. Met de juiste glazen en een goede meting, waarbij je de juiste sterkte voor je leesbril bepaalt, geniet je weer van scherp zicht, of je nu een boek leest of de horizon bewondert.