Kun je met een leesbril je ogen trainen of juist niet?
Zit je net aan de keukentafel met je krant of telefoon en merk je dat de letters wazig worden? Dan is de leesbril je beste vriend.
Maar nu komt die ene vervelende vraag: als ik hem vaker draag, went mijn oog daar niet aan? Gaan mijn ogen lui worden? Of kan ik mijn ogen er juist mee trainen? Laten we dit eens rustig op een rijtje zetten, zonder ingewikkelde doktersjargon, maar gewoon met gezond verstand.
Hoe werkt een leesbril eigenlijk?
Om te begrijpen of een bril traint of lui maakt, moet je eerst weten wat er in je oog gebeurt.
Ons oog is eigenlijk een soort camera. Bij verziendheid (hypermetropie) is de afbeelding die je ziet net iets te ver naar achteren geprojecteerd.
Je oogspieren moeten keihard werken om de lens in je oog te verstellen, zodat het beeld scherp op je netvlies valt. Dit voelt vermoeiend aan, vooral bij het lezen. Een leesbril is een hulpmiddel met plus-glazen. Deze glazen doen het zware werk voor je oogspieren.
Ze buigen het licht zodanig dat het beeld al op het juiste punt op je netvlies valt, zonder dat je oogspieren hoeven te persen.
Je kunt het vergelijken met een wandelstok: als je een wandelstok gebruikt, ontlast je je benen, maar je benen worden er niet per se zwakker van. Ze worden gewoon minder vermoeid.
De mythe van de lui wordende ogen
Veel mensen denken dat als je een bril draagt, je oogspieren slapper worden.
Dit idee is gebaseerd op de gedachte dat "niet gebruiken = verslappen". Maar bij het zien is dit net even anders. Als je een leesbril draagt, worden je oogspieren juist ontlast.
Ze hoeven niet meer continue te samentrekken om scherp te stellen. Dit betekent niet dat ze lui worden; het betekent dat ze rust krijgen.
Zolang je oog nog in staat is om te accommoderen (scherp te stellen), zal het oog dit nog steeds doen.
De bril is slechts een ondersteuning. Er is geen wetenschappelijk bewijs dat een leesbril ervoor zorgt dat je zicht achteruitgaat zodra je hem opzet. Integendeel: het dragen van de juiste correctie kan hoofdpijn en vermoeidheid verminderen.
Is er een manier om je ogen te trainen?
Hoewel een leesbril je ogen niet traint om scherper te zien, betekent dit niet dat er geen manieren zijn om je visuele gezondheid te verbeteren. Er bestaat zoiets als oogtraining of orthoptie.
Dit zijn specifieke oefeningen die gericht zijn op de samenwerking tussen beide ogen en de flexibiliteit van de oogspieren.
Een voorbeeld is de pencil push-up: je houdt een potlood op armlengte en brengt het langzaam naar je neus terwijl je gefocust blijft op de punt. Dit traint de samenwerking van de ogen. Hoewel dit vooral helpt bij scheelzien of dubbelzien, kan het ook de flexibiliteit van de accommodatie (scherpstellen) verbeteren.
Echter, voor de standaard ouderdomsverziendheid (presbyopie) na je 40e is deze training geen vervanging van de leesbril. Je traint de spier, maar de lens in je oog wordt nu eenmaal stijver naarmate je ouder wordt.
Wetenschappelijke inzichten
Dat is natuurlijke slijtage. Er zijn studies geweest naar de effecten van brillen op de ontwikkeling van bijziendheid (myopie) bij kinderen. Dit is een ander verhaal dan leesbrillen voor verziendheid, maar de principes raken elkaar. Onderzoek toont aan dat bijziendheid sneller toeneemt als kinderen veel dichtbij werken zonder de juiste correctie.
Een bril kan hier dus helpen om de progressie te vertragen, niet door de ogen lui te maken, maar door de focus te versoepelen.
Bij volwassenen met leesbrillen is het beeld vergelijkbaar: de bril zorgt voor een ontspannen focus.
Het fenomeen van de 'base-out' bril
Er bestaat een speciale techniek die soms wordt genoemd in de context van oogtraining: de 'base-out' bril.
Dit zijn brillen met een specifieke prismatische correctie. De bedoeling is dat deze bril de oogspieren dwingt om anders te werken, waardoor de focusrespons zou verbeteren. De theorie hierachter is dat je de accommodatie (scherpstellen) kunt beïnvloeden door de lichtinval te veranderen. Echter, in de praktijk blijkt de effectiviteit hiervan wisselend.
Sommige gebruikers ervaren verlichting, terwijl anderen er hoofdpijn van krijgen. Het is geen wondermiddel.
Het is een specifieke optische correctie die alleen onder strikte begeleiding van een optometrist mag worden gebruikt.
Zomaar een dergelijke bril dragen zonder advies kan leiden tot meer oogspanning.
Alternatieve technieken en nieuwe technologie
Naast het dragen van een bril zijn er andere manieren om je ogen te ondersteunen. Denk aan:
- Atropine druppels: Een medicijn dat soms wordt voorgeschreven om de groei van het oog bij kinderen te remmen, waardoor bijziendheid minder snel toeneemt.
- Ortho-K lenzen: Dit zijn harde contactlenzen die je 's nachts draagt. Ze drukken het hoornvlies tijdelijk in een andere vorm, zodat je overdag zonder bril of lenzen scherp ziet.
- Speciale brillenglazen: Fabrikanten als Zeiss en Essilor ontwikkelen glazen die het perifere zicht beïnvloeden, wat de groei van het oog zou kunnen beïnvloeden.
Deze methoden zijn vooral gericht op het beïnvloeden van de fysieke vorm van het oog, niet op het 'trainen' van de spieren zoals je een bicep traint.
Wanneer is een leesbril écht nodig?
De keuze om een leesbril te dragen hangt af van je leeftijd en je klachten. Rond je veertigste levensjaar begint de lens in je oog minder flexibel te worden.
Dit is een natuurlijk proces, geen ziekte. Als je merkt dat je armen steeds langer moeten worden om de krant scherp te zien, is het tijd voor een leesbril.
Het is een hulpmiddel dat je kwaliteit van leven verbetert. Het idee dat je de bril 'moet ontwennen' is een fabel. Als je de bril niet draagt, moet je oog harder werken, wat leidt tot vermoeidheid en hoofdpijn.
Het verschil tussen bijziend en verziend
Dus: draag de bril wanneer je hem nodig hebt. Wil je weten hoe een leesbril precies werkt?
Let op: dit artikel gaat vooral over leesbrillen voor verziendheid (presbyopie). Als je bijziend bent (myopie), zie je veraf wazig. Veel bijziende mensen hebben geen leesbril nodig omdat hun oog al 'van nature' een plus-correctie heeft voor dichtbij. Zij gebruiken vaak hun normale bril of minder sterkte lenzen om te lezen. Een aparte leesbril is voor hen alleen nodig als de sterkte voor veraf te hoog wordt om comfortabel dichtbij te kijken.
Conclusie: Trainen of ondersteunen?
Terug naar de hoofdvraag: kun je met een leesbril je ogen trainen?
Het antwoord is nee. Een leesbril is geen fitnessapparaat voor je oogspieren.
Het is een ondersteunend hulpmiddel dat de focus versoepelt en vermoeidheid tegengaat. Wil je actief iets doen voor je ogen? Dan zijn oogspieroefeningen (orthoptie) een optie, maar verwacht geen wonderen. De grootste boosdoener voor oogvermoeidheid is vaak schermgebruik en onvoldoende rust.
De '20-20-20 regel' is hierbij een goudwaard: kijk elke 20 minuten 20 seconden naar iets op 20 meter afstand.
De leesbril is dus geen vijand die je ogen lui maakt, maar een vriend die je helpt om comfortabel te blijven zien. Twijfel je of je een leesbril nodig hebt of heb je last van hoofdpijn? Ga langs bij een opticien of optometrist. Zij meten precies wat jouw ogen nodig hebben, zodat je weer scherp de wereld in kunt kijken.