Kun je met een leesbril je ogen trainen of juist niet?
Een leesbril opzetten en hopen dat je ogen sterker worden? Of ben je bang dat je ogen lui worden zodra je die bril draagt?
Het is een vraag die veel mensen bezighoudt. Je ziet scherp met de bril, maar wat gebeurt er eigenlijk als je hem afzet?
Is een leesbril een hulpmiddel of een valkuil? In dit artikel duiken we in de wereld van het zien, de leesbril en de vraag of je je ogen kunt trainen om beter te worden.
Hoe werkt een leesbril eigenlijk?
Om te begrijpen wat een leesbril doet, moeten we weten welke problemen hij oplost. Meestal gaat het om twee dingen: bijziendheid of presbyopie.
Bijziendheid en presbyopie uitgelegd
Bijziendheid, oftewel myopie, betekent dat je ver weg wazig ziet, maar dichtbij scherp.
Presbyopie is het tegenovergestelde: dit ontstaat vaak na je veertigste. Je lens in je oog wordt minder soepel, waardoor je moeite krijgt met dichtbij kijken. Een leesbril corrigeert dit.
Een leesbril voor presbyopie heeft namelijk plus-glazen. Deze glazen buigen het licht zodat het netvlies weer scherp kan zien op korte afstand. Veel mensen denken dat een leesbril een versterking is voor de ogen, maar dat is niet helemaal waar. Een leesbril is een hulpmiddel dat het licht precies op de juiste plek op je netvlies brengt.
Zonder bril moet je oog harder werken om scherp te stellen. Met de bril wordt dat werk uit handen genomen.
Is een leesbril een training voor je ogen?
De kortste en eerlijkste vraag is: nee, een leesbril traint je ogen niet. Sterker nog, er bestaat een angst dat een leesbril de ogen lui maakt.
Laten we dit idee even onder de loep nemen. Als je een leesbril draagt, ontspant je oog zich. De spieren hoeven niet meer zo hard te persen om scherp te stellen.
In theorie zou dit kunnen betekenen dat de oogspieren lui worden. Toch is het in de praktijk ingewikkelder.
Als je oogspieren te hard moeten werken omdat je geen bril draagt, leidt dat vaak tot hoofdpijn en vermoeidheid. De bril zorgt voor rust. Er is wel een verschil tussen kinderen en volwassenen.
Bij kinderen met bijziendheid kan het dragen van een leesbril tijdens intensief dichtbij werk (zoals lezen of tablets) de bijziendheid soms sneller laten toenemen. Dit komt omdat het oog continu scherp stelt op korte afstand. De wetenschap is hier nog niet over uit, maar het is een reden waarom oogartsen voorzichtig zijn met het voorschrijven van brillen aan kinderen zonder goede reden.
De mythe van oogtraining
Er bestaan veel methoden die beloven dat je ogen sterker worden zonder bril. Denk aan speciale oefeningen of programma’s.
Wetenschappelijk bewijs
De vraag is: werken die echt? Er is veel onderzoek gedaan naar oogtraining, ook wel orthoptie genoemd. In de jaren tachtig en negentig waren er studies die suggereerden dat oogtraining de progressie van bijziendheid bij kinderen kon vertragen.
Een bekende studie uit 2003, gepubliceerd in het tijdschrift Ophthalmology, liet zien dat een programma van 30 minuten per dag de progressie met ongeveer 50% kon vertragen.
Echter, recentere meta-analyses (onderzoeken die meerdere studies samenvatten) trekken deze resultaten in twijfel. Een analyse uit 2015 in Optometry and Vision Science concludeerde dat er geen significant effect was. De oorspronkelijke studies hadden vaak methodologische tekortkomingen, zoals een gebrek aan blindering.
Kortom: er is geen overtuigend bewijs dat oogtraining je bijziendheid geneest. Het kan helpen bij de aanpassing van je zicht, maar het verandert de vorm van je oog niet.
Kan een leesbril de bijziendheid verergeren?
Een veelgehoorde zorg is: "Als ik een leesbril ga dragen, wordt mijn zicht slechter en moet ik steeds sterkere brillen." Dit fenomeen heet "versterkende feedback".
Het idee is dat als je een leesbril draagt, je oog minder moeite hoeft te doen. Hierdoor zou het oog lui worden en de bijziendheid toenemen. Vooral bij kinderen is dit een aandachtspunt.
Als een kind met bijziendheid een leesbril draagt voor dichtbij werk, kan het oog inderdaad wennen aan de correctie en sneller groeien naar een sterkere sterkte. Bij volwassenen ligt dit anders, zeker als je kijkt naar wat een oogarts ziet als jij moeite hebt met dichtbij lezen.
Bij presbyopie en de werking van leesbrillen is het dragen van een bril vaak onvermijdelijk.
Het zorgt ervoor dat je weer comfortabel kunt lezen. Zonder bril ga je namelijk knijpen met je ogen, wat tot hoofdpijn leidt. De bril zelf zorgt er niet voor dat je oog slechter wordt; de natuurlijke veroudering van de lens doet dat. Er is een uitzondering op de regel.
De rol van multifocale brillen
Speciale brillen, zoals multifocale of progressieve brillen, kunnen helpen bij het beheersen van bijziendheid. Deze brillen hebben verschillende sterktes in één glas.
Voor kinderen met bijziendheid worden soms brillen met speciale "plus" zones voorgeschreven. Deze zones ontlasten het oog bij dichtbij kijken en zouden de groei van het oog kunnen remmen. Merken als Essilor (met Varilux) en Zeiss ontwikkelen continu nieuwe glazen die dit effect proberen te bereiken.
Oogtraining bij presbyopie (ouderdomsverziendheid)
Waar bijziendheid vooral te maken heeft met de vorm van het oog, heeft presbyopie te maken met de elasticiteit van de lens. Naarmate we ouder worden, verliest de lens zijn soepelheid. Oogtraining kan hier weinig aan veranderen.
Je kunt de lens niet weer soepel maken door er naar te kijken.
Toch kan oogtraining bij presbyopie wel helpen, maar op een andere manier. Het kan de algehele visuele vaardigheid verbeteren.
Denk aan beter coördinatie tussen beide ogen en een snellere focuswissel. Dit zorgt voor meer comfort, maar het geneest de presbyopie niet. Je zult nog steeds een leesbril nodig hebben voor fijn werk.
Alternatieven voor de leesbril
Als je je zorgen maakt over het trainen van je ogen, of als je de leesbril wilt vermijden, zijn er andere opties.
- Contactlenzen: Voor presbyopie zijn er speciale multifocale contactlenzen. Deze werken vergelijkbaar met een bril, maar zitten op je oog.
- Orthokeratologie (nachtlenzen): Dit zijn harde lenzen die je ’s nachts draagt. Ze drukken de hoornvlies vorm tijdelijk plat, zodat je overdag scherp ziet zonder bril of lenzen. Dit wordt vooral bij kinderen gebruikt om bijziendheid te remmen.
- Atropine druppels: Een lage dosis atropine in oogdruppels kan de groei van het oog bij kinderen vertragen. Dit is een medische behandeling en gebeurt onder toezicht van een oogarts.
- Lasercorrectie: Voor volwassenen is LASIK of PRK een optie om de bril definitief af te schaffen, mits de ogen stabiel zijn.
De technologie achter brillenglazen
De technologie van brillenglazen staat niet stil. Merken als Essilor en Zeiss investeren miljoenen in onderzoek.
Glazen worden dunner, lichter en beter beschermd tegen krassen en reflecties. Denk aan coatings zoals Crizal van Essilor.
Deze coating zorgt ervoor dat er geen hinderlijke reflecties op je glas komen en dat het glas schoon blijft. Voor leesbrillen is dit extra fijn, omdat vuil en vingerafdrukken snel storen bij het lezen. Een kwaliteitsbril met een goede lens kan variëren van €300 tot €800, afhankelijk van de sterkte en extra’s zoals dunheid en coating. Hoewel dit een investering is, zorgt een goed glas ervoor dat je ogen minder moe worden.
Conclusie: Trainen of toch maar dragen?
Terug naar de hoofdvraag: kun je met een leesbril je ogen trainen? Het antwoord is nee.
Een leesbril is een hulpmiddel om scherp te zien, niet een trainingsapparaat. Het idee dat een leesbril je ogen lui maakt, is grotendeels een mythe. Zonder bril gaan je ogen harder werken, wat tot vermoeidheid leidt, maar het zorgt er niet voor dat de oogsterkte verbetert.
Wil je echt iets doen voor je ogen? Zorg dan voor voldoende ontspanning, kijk regelmatig op afstand (naar de horizon) en zorg voor voldoende licht bij lezen.
Voor kinderen is buiten spelen belangrijk; daglicht speelt een rol bij het remmen van bijziendheid. Soms is een leesbril voor kinderen met leesproblemen een onmisbare partner. Het is geen teken van zwakte, maar een slimme manier om je zicht comfortabel te houden. Raadpleeg altijd een optometrist of oogarts voor advies op maat. Zij kunnen beoordelen of een leesbril nodig is en welke technologie het beste bij jouw ogen past.