Leesbril voor beeldscherm: heb je een andere sterkte nodig dan voor boeken?
Sta je ook wel eens met je leesbril in de hand naar je laptop te staren en te denken: waarom zien letters op papier er scherp uit, maar blijft alles op mijn scherm wat wazig? Je bent echt niet de enige. We zitten met z’n allen steeds meer achter schermen.
De hele dag door wisselen we af tussen boeken, kranten en de eindeloze stroom aan e-mails en social media posts.
Onze ogen moeten constant schakelen. En dat voelen we. Hoofdpijn, vermoeide ogen en een branderig gevoel zijn de vervelende bijwerkingen.
Veel mensen grijpen snel naar hun vertrouwde leesbril zodra ze achter de computer ploffen. Maar is dat wel de slimste zet?
Is de sterkte die je nodig hebt voor het lezen van een spannende thriller op de bank, eigenlijk wel hetzelfde als wat je nodig hebt voor het lezen van je werkmail? Het antwoord is kort: meestal niet. Laten we eens duiken in waarom je ogen zo anders reageren op print dan op pixels.
Waarom je ogen vermoeid raken van schermen
Om te begrijpen waarom je een andere bril nodig hebt, moeten we eerst weten wat je ogen eigenlijk doen de hele dag. Ons oog is een meesterwerkje van de natuur, met een lens die we kunnen veranderen van vorm.
Dit noemen we accommodatie. Als je in de verte kijkt, ontspannen de spiertjes rondom de lens.
Als je een boek dichtbij houdt, spannen ze zich aan om de lens bol te maken, zodat het beeld scherp op je netvlies valt. Als je een boek leest, ligt dat boek op een vaste afstand. Je ogen zetten zich één keer in en houden dat vol. Een soort sprint.
Een beeldscherm is anders. Het is alsof je een marathon loopt waarbij je continu moet versnellen en vertragen.
Je kijkt naar de tekst, dan naar een icoontje, dan weer naar de tekst. Bovendien bestaat een scherm uit duizenden kleine puntjes (pixels) die constant flikkeren, ook als je het niet met het blote oog ziet. Je ogen proberen dit continue bewegende, flikkerende beeld scherp te houden. Dat is vermoeiend. Het voelt alsof je ogen continue aan het werk zijn, zonder echte rust.
De valkuil van blauw licht
Er is nog iets anders wat schermen tot een unieke uitdaging maakt: blauw licht.
Zonlicht bevat van nature blauw licht, maar de schermen van onze telefoons en laptops sturen een gefocuste bundel rechtstreeks op onze netvliezen af. Te veel blootstelling aan dit licht kan je biologische klok ontregelen. Het remt de aanmaak van melatonine, het hormoon dat je helpt ontspannen en inslapen.
Dit betekent dat je brein soms denkt dat het midden op de dag is, terwijl jij eigenlijk al lang je bed in wil. Dit zorgt voor een extra laag van vermoeidheid bovenop de inspanning van het focussen.
Het verschil in sterkte: boek versus scherm
Hier komt het dus op aan. De bril die je gebruikt om een boek te lezen, is erop gericht om het tekort aan accommodatievermogen te compenseren.
Je ogen moeten te hard werken om dichtbij scherp te zien, en de bril helpt ze een handje.
Vaak is dit een positieve correctie (plussferen). Als je echter de hele dag achter een beeldscherm zit, is de situatie net even anders. De afstand tot het scherm is vaak net iets anders dan bij een boek.
Een boek houd je vaak op ongeveer 35 tot 40 centimeter. Een toetsenbord zit vaak verder weg, en de monitor daar weer achter.
Bovendien kijk je door het scherm heen, in plaats van op een papier dat reflecteert. De manier waarop het licht je oog binnenkomt is anders. Daarom kan het zijn dat je een lagere sterkte nodig hebt voor je scherm dan voor je boek. Soms zelfs een heel andere sterkte.
Stel je voor: je leest een krant met een bril van +2.00.
Weet je of je gevolgen merkt van een te sterke leesbril? Als je diezelfde bril opzet achter je computer, kan het voelen alsof je door een vergrootglas kijkt. Je hoofd gaat pijn doen, je moet te veel samentrekken.
Waarom een standaard leesbril vaak tekortschiet
Dan is een bril van +1.50 of +1.75 voor het scherm misschien veel comfortabeler. De ogen hoeven minder hard te werken omdat de bril precies aansluit bij die specifieke afstand en de manier waarop je naar een digitaal scherm kijkt.
Een simpele leesbril van de drogist is gemaakt voor één specifieke afstand: dichtbij, op de vaste leesafstand. Merk je een tijdelijke verandering in je leesbrilsterkte? Dat kan soms vragen oproepen.
Maar wie werkt, zit niet stil. Je kijkt op van je laptop naar een collega, en dan weer naar je telefoon.
De wereld om je heen is dynamisch. Een bril die gemaakt is voor statisch lezen, voelt vaak star en ongemakkelijk aan tijdens het computeren.
Je oogspieren moeten continue overschakelen van "scherpstellen op scherm" naar "ontspannen voor de verte", en dat gaat niet soepel als je leesbril sterkte en vermoeidheid veroorzaakt.
De oplossing: speciale brillen voor digitale tijd
Gelukkig zijn opticiens zich heel bewust van dit probleem. Er zijn tegenwoordig speciale brillen ontwikkeld die inspelen op de behoeften van de digitale werker.
Dit zijn niet zomaar brillen met een sterkte; ze zijn vaak multifocaal of hebben een speciaal ontworpen lensgebied. Er zijn grofweg twee opties:
- Computerleesbrillen (werkplekbrillen): Deze brillen hebben een sterkte die precies is afgestemd op de afstand van jouw monitor (meestal tussen de 50 en 80 centimeter). Ze hebben vaak een breder kijkgebied dan een gewone leesbril, zodat je makkelijk van links naar rechts kunt kijken over je scherm zonder je hoofd te bewegen. Dit ontlast je nek en schouders.
- Brillen met blauw licht filter: Dit zijn vaak brillen (al dan niet met sterkte) die een speciale coating hebben. Deze coating absorbeert een deel van het blauwachtige licht van schermen. Het beeld voelt vaak warmer en rustiger aan, wat de vermoeidheid kan verminderen. Merken als Gunnar Optik zijn hier beroemd om geworden, maar inmiddels bieden bijna alle grote merken (zoals Warby Parker of Felix Gray) deze optie aan.
Hoe kom je erachter wat jij nodig hebt?
Je kunt natuurlijk op de gok een nieuwe bril kopen, maar de kans dat je dan iets vindt wat écht werkt is klein. De beste manier om erachter te komen welke sterkte je voor je scherm nodig hebt, is door een afspraak te maken met een opticien of optometrist.
Zij doen meer dan alleen kijken of je scherp ziet. Vraag specifiek om een meting voor je beeldscherm.
De opticien zal je vragen naar je werkhouding, de grootte van je scherm en de afstand waarop je werkt. Met deze gegevens kan hij of zij berekenen welke sterkte ervoor zorgt dat je ogen tijdens het werk ontspannen blijven. Soms is een aparte computerbril de oplossing, maar vaak kan ook een moderne multifocale bril (zonder leesstreep) uitkomst bieden, waarbij het bovenste deel voor veraf is en het onderste deel speciaal voor de computer.
Praktische tips voor blije ogen
Naast de juiste bril, zijn er simpele dingen die je zelf kunt doen om je ogen te sparen. Vergeet ze niet! Een leesbril voor boeken is niet per definitie je beste vriend achter het computerscherm.
- De 20-20-20 regel: Dit is een gouden tip. Elke 20 minuten kijk je 20 seconden lang naar iets dat op 20 voet (ongeveer 6 meter) afstand is. Dit forceert je ogen om te ontspannen en te vergeten dat ze aan het focussen zijn.
- Check je houding: Zit je te dicht op je scherm? Probeer eens een stapje terug te doen. Een armlengte afstand is een goede vuistregel.
- Ventilatie en licht: Zorg dat je niet in een tocht van een airco zit (dat droogt je ogen uit) en zorg dat de verlichting in de kamer niet fel is en recht op je scherm schijnt. Een matte lamp is beter dan een fel spotje.
- Knipperen! We knipperen veel minder als we naar een scherm kijken. Proger dit bewust te doen. Het houdt je ogen vochtig en fris.
Conclusie
Je ogen doen twee totaal verschillende taken die om een eigen aanpak vragen.
Door te investeren in de juiste sterkte voor je digitale leven – of dat nu een speciale computerbril is of een aangepaste multifocale lens – voorkom je een hoop hoofdpijn en frustratie. Je ogen werken hard genoeg, geef ze de ondersteuning die ze verdienen zodat jij je werk kunt doen zonder pijn.